De geschiedenis terug naar zee brengen

Maak kennis met Jani Vahto

Ambachtslieden vertellen dat ze zich verantwoordelijk voelen om hun projecten duurzaam en zo lang mogelijk mee te laten gaan. Maar hoe bekwaam je ook bent, uiteindelijk eist de tijd altijd zijn tol van alles. En als dat gebeurt, heeft de wereld mensen nodig zoals de Finse restaurateur Jani Vahto, die alle inspanningen van eerdere ambachtslieden opmerken en waarderen, en hun projecten overnemen. In het volgende interview vertelt Jani ons over zijn grootste project tot nu toe, de restauratie van de salonboot Bonito uit 1921, en de mentaliteit achter zijn werk.

Beste Jani, zou je ons mee willen nemen op je reis, van het plannen van een project tot de eerste proefvaart na de restauratie? Wat houdt elke stap precies in en wat zijn de belangrijkste aandachtspunten?

Zeker weten! We hebben heel veel verschillende soorten projecten, maar mijn grootste uitdaging tot nu toe was de restauratie van de Saloon Boat Bonito uit 1921. De planning van dit project begon al lang voordat ik geboren was, toen mijn vader voor het eerst probeerde de boot te kopen. Zonder succes! Daarna verdween de boot begin jaren negentig. Mijn vader bracht de boot vaak ter sprake tijdens etentjes: „Er is zo’n boot die Bonito heet, en op een dag gaan we hem vinden en restaureren.“ Verrassend genoeg vonden we de boot in 2008 bij toeval, toen een oudere dame naar het magazijn kwam waar mijn vader een paar andere houten boten bewaarde. Ze zei: „O, heb je oude houten boten? Wij hebben buiten ook een oude houten boot staan en die is zo goed als klaar voor het midzomer-vuur.“ Mijn vader vroeg of de boot een naam had en ze antwoordde: „Ja, hij heet Bonito!“ Mijn vader viel bijna flauw toen hij besefte dat het dezelfde Bonito was.
We mochten de boot toen redden, brachten hem naar ons magazijn en begonnen ons af te vragen hoe we de boot weer tot leven konden brengen. Dus leerde ik hoe je onderzoek doet naar deze oude boten. Hoe je vorige eigenaren opspoort en hoe je financiering vindt voor zo’n project. Kortom: hoe je het project in het algemeen aanpakt. Op een gegeven moment tijdens het proces besefte ik dat ik steeds meer geïnteresseerd raakte in het zelf restaureren van deze boten. Het is een enorme teaminspanning geweest, samen met mijn vader, de botenbouwers, de stoffeerder, de elektricien, de metaalbewerkers, veel vrijwilligers en ikzelf. Nu zijn we bij de finish. Het proces was heel zwaar, maar ook heel de moeite waard. Het heeft me zoveel gegeven: van vreugdevolle momenten tot heel wat tranen en minstens twee burn-outs. Ik ben gepassioneerd, heel geduldig en een beetje gek. Ik geloof in mijn dromen en ik hoop dat dit project een inspiratiebron zal zijn voor mensen die twijfelen of ze hun dromen moeten volgen of dat ze beter voor iets veiligers kunnen kiezen.

In andere interviews heb je verteld dat de passie van je vader voor boten en vakmanschap jouw eigen passie heeft aangewakkerd. Wat heeft ervoor gezorgd dat je die weg bent blijven volgen?

Mijn vader is een geweldige vakman en een enorme inspiratiebron voor me, en ik wilde eigenlijk ook datzelfde vak leren. Dus ben ik begonnen met de afwerkingsklussen. Ik heb geleerd hoe je moet schuren en hoe je moet lakken. En ik denk dat ik er best goed in ben geworden. Toen raakte ik geïnteresseerd in het houtbewerken zelf. Ik ging naar de scheepsbouwschool, maar kort nadat ik was begonnen, kreeg ik psoriatische artritis, wat mijn vingergewrichten erg aantastte. Ik moest stoppen met school en was er vrij zeker van dat ik dit soort fysieke werk nooit meer zou kunnen doen. Het duurde zo’n zes maanden voordat ik de diagnose kreeg en nog een paar maanden om de juiste medicatie te vinden. Op een gegeven moment besefte ik dat ik mijn hernieuwde passie voor houtbewerking weer kon oppakken. Ik heb ook een enorme passie voor het in ere herstellen van culturele geschiedenis die ooit een groot deel uitmaakte van de geschiedenis van ons land en onze regio.

"Als ik ook maar één boot kan terugbrengen die 100 jaar geleden een vertrouwd gezicht was in onze archipel, dan ben ik tevreden."

Jani Vato, restaurateur van boten in Finland

Wat is volgens jou essentieel voor goed vakmanschap?

Ik vind het essentieel om van zoveel mogelijk mensen te leren en te luisteren naar degenen die al heel lang in het vak zitten. Ik vraag alle professionals altijd hoe ze bepaalde dingen aanpakken. Bij het vernissen zijn er bijvoorbeeld zoveel verschillende methoden en ik vind het geweldig om ze allemaal te horen. Ik ben altijd heel dankbaar als iemand de tijd neemt om het me te leren. Zo kan ik een middenweg vinden en mijn favoriete manier kiezen om het te doen.

Welk gereedschap gebruik je het vaakst?

Wat Festool betreft, heb ik de laatste tijd veel toffe dingen gedaan met de OF 1400-freesmachine. De Kapex 120 en de CSC SYS 50 -tafelzaag gebruik ik ook vaak. Ik was meteen helemaal weg van die tafelzaag toen ik hem kreeg. Als ik geen Festool-gereedschap gebruik, heb ik vaak een lakkwast in mijn hand.

Hoe zorgen je tools voor meerwaarde in je workflow? Wat verwacht je van je tools?

Nu ik houtbewerking leer, project voor project en stuk gereedschap voor stuk gereedschap, heb ik echt gemerkt dat de kwaliteit van het gereedschap en de mogelijkheid om makkelijk nauwkeurig te meten een enorm verschil maken. Het maakt het leerproces leuker! En het resultaat is altijd geweldig (zelfs als ik fouten maak). Ik verwacht dat het gereedschap lang meegaat en dat het goed blijft werken als ik nauwkeurig werk moet doen.

Heb je een kenmerkend detail in je projecten?

Omdat we vooral met restauratiewerk bezig zijn, is het eigenlijk niet de bedoeling om een specifiek kenmerk op oud hout aan te brengen. Maar ik heb het gevoel dat mijn kenmerk juist de aandacht voor detail zelf is. Ik wil die details benadrukken die bij veel moderne boten ontbreken, en mensen helpen ze op te merken.

Is er een boot waar je graag op zou willen werken?

Ik heb een verzameling boten die erop wachten om weer tot leven te worden gewekt. Maar ik droom er ook van om dat grote, legendarische motorjacht, de Paragon, te vinden. Die is in 1921 hier in mijn geboortestad gebouwd, maar verdween al vroeg, tegen het einde van de jaren twintig. Als ik het niet kan opsporen om het te restaureren, zou ik er graag ooit een replica van bouwen. Als ik met een antieke boot de zee op ga, merk ik dat ik in gedachten terug in de tijd reis. Dat is het dichtst dat ik ooit bij echt tijdreizen ben gekomen.

Hoeveel invloed hebben traditie en je geboorteplaats op jou en je werk?

Heel veel. De meeste van onze projecten zijn oorspronkelijk gebouwd in mijn geboortestad Turku, een havenstad. Van 1889 tot 1954 hadden we daar de grootste scheepsbouwer van Scandinavië (Åbo Båtvarf). Ze bouwden meer dan 5000 boten per jaar. Ik zie het als mijn plicht om zoveel mogelijk boten te redden en weer in de vaart te brengen. Of de boot nu van mij is of van iemand anders. We helpen anderen altijd graag en moedigen ze aan om hun boten te restaureren.

Wat wil je dat je volgers opmerken in je content?

Ik heb dit account aangemaakt om mijn passie te delen en daar mijn eigen vorm van kunst mee te maken. Nu wil ik mensen inspireren om met hun handen aan de slag te gaan, onze gezamenlijke culturele geschiedenis van de scheepsbouw wereldwijd nieuw leven in te blazen en mensen over de hele wereld enthousiast te maken voor de Finse scheepsbouwgeschiedenis en onze prachtige archipel.

Welk deel van je werk vind je het leukst?

Nieuwe dingen leren, interessante mensen ontmoeten, anderen inspireren en de geschiedenis in ere houden. Mijn samenwerking met Festool is een geweldig onderdeel van mijn reis geweest. Leuke, betrouwbare gereedschappen zorgen voor plezier in het werk.